Italijanski neorealizam: Rim, otvoreni grad + Čistači cipela

21h
Rim, otvoreni grad (Roma, città aperta, 1945)

Režija: Roberto Rossellini
Scenario: F. Fellini, R. Rossellini
Muzika: Renzo Rossellini
Uloge: Anna Magnani, Aldo Fabrizi, Marcello Pagliero
Trajanje: 104 min

Sinopsis: Rim poslednjih dana nemačke okupacije u Drugom svetskom ratu. Gestapo uspeva zarobiti komunističkog vođu Manfredija zahvaljujući izdaji njegove bivše ljubavnice Marine. U otporu su solidarni sveštenik Don Pjetro i Pina, žena iz naroda. Nju ubiju dok trči za kamionom kojim nacisti odvoze njenog zaručnika Frančeska i ostale pripadnike pokreta otpora, a Don Pjetra streljaju.

Jedno od paradigmatskih ostvarenja neorealizma, tematizuje pokret otpora u Italiji. Prvobitno pripreman kao dokumentarni film, prerastao je u igrano delo, ali snimljeno gotovo u potpunosti na izvornim lokacijama, na traci sastavljenoj od različitih materijala kupljenih na crnom tržištu i s naknadnom sinhronizacijom uz angažman neprofesionalnih glumaca (osim Fabrizzia i A. Magnani).

Delo izmiče strogim žanrovskim određenjima karakterističnim za dotadašnju italijansku kinematografiju i meša različite ugođaje, a Rossellini odbacuje montažnu izradu prizora (u korist dugih kadrova i sekvenci) kao i “iluzionistički” konstruisanu fabulu i usredsređuje se na sudbinu nekoliko protagonista koje, kao predstavnike naroda, suprotstavlja negativcima, s ciljem stvaranja epopeje anonimnih ljudi.

Jedan od dobitnika gavne nagrade u Kanu 1946. godine, film je privukao veliku međunarodnu pažnju i dao ključan podsticaj širenju neorealizma.

22.45h
Čistači cipela (Sciuscià, 1946)

Režija: Vittorio De Sica
Scenario: Cesare Zavattini
Muzika: Alessandro Cicognini
Uloge: Rinaldo Smordoni, Franco Interlenghi, Aniello Mele, Bruno Ortensi, Emilio Cigoli
Trajanje: 93 min

Sinopsis: Rimski čistači cipela Đuzepe i Paskal žele da kupe belog konja pa se upliću u šverc zbog kog će dospeti u zatvor za maloletnike. Stariji Paskal uvek štiti Đuzepea, pa misleći da mu pomaže, odaje Đuzepeovog brata, čime završava njihovo prijateljstvo. Kada Đuzepe sa bratom pobegne iz zatvora, Paskal pomaže miliciji u poteri.

Prvo ostvarenje uticajne De Sikine serije neorealističkih filmova, hvaljeno je zbog suptilne režije, scenografskih, glumačkih i snimateljskih dostignuća, a naročito su cenjene scene prikaza svakodnevnog života gradske sirotinje i stanja u zatvoru. Isticani su još i opšta atmosfera filma, autorov stil i odmeren osećaj za humor, kao i prelamanje društvenih pritisaka kroz sudbine likova. Dečaci koji postaju kriminalci zapravo su nevine žrtve rata i siromaštva – društvo je izdalo njih pa oni izdaju društvo, ali i jedan drugog.

Film je osvojio posebnog Oskara 1947. godine, a nominovan je i za najbolji scenario.