Art bioskop 26. Jan 14. 21:00

Tagovi

Ljubav kao rekonstrukcija zločina – četiri filma Petera Greenawaya

Art bioskop CK13 vas poziva na ciklus filmova britanskog reditelja i multimedijalnog umetnika Pitera Grinaveja.

Od 26. do 29. januara pod nazivom “Ljubav kao rekonstrukcija zločina” prikazaće se četiri filma Pitera Grinaveja po izboru Radmile Ercegovac u okviru konkursa Art bioskopa CK13 : Davljenje po brojevima (Drowning by Numbers, 1988), Stomak jednog arhitekte (The Belly of an Architect, 1987), Kuvar, lopov, njegova žena i njen ljubavnik (The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover, 1989) i Telo kao knjiga (The Pillow Book, 1996).

Filmovi će se prikazivati u terminu od 21č. Ulaz na projekcije je besplatan.

Ponekad, kada se upustimo u avanturu istraživanja i analize određenih umetničkih dela, čini se kao da smo zalutali u igru nizanja epiteta. Jedna od takvih avantura jeste i rekapitulacija filmova britanskog reditelja, slikara i mutimedijalnog umetnika, Pitera Grinaveja. Njegovi filmovi su ekstravagantni, raskošni, razuđeni, bogato ukrašeni, originalni, karakteristični, prepoznatljivi, neobični, ekscentrični. Njegov umetnički izraz je, najblaže rečeno, kompleksan. A Grinavejev autorski pečat u svetu kinematografije ukrašen je masno-zlatnim potpisom.

Piter Grinavej (Peter Greenaway, 1945, Njuport, Vels), po sopstvenom opredeljenju slikar, u svetu filma pojavljuje se još šezdesetih godina prošlog veka sa kratkim, art-filmovima u kojima je jasna njegova sklonost ka pedantnom kadriranju, nadrealnoj fabuli i likovnoj estetici. Prvi dugometražni film The Falls snima tek 1980. godine i od tada, u odmerenom ritmu, proširuje načetu paradigmu na (najčešće) dvosatne eskapade u paralelne svetove koji nalikuju izvrnutom izrazu u ogledalu stvarnosti. Naizgeld nebulozna naracija, raštrkano-bogati (ali svakako simetrični i slikarski postojani) kadrovi, niz neobičnih likova, opscena ikonografija i parodija svakodnevice, potom parafraza Erosa i svekoliko prisutnog Tanatosa – samo su neki od detalja iz njegovih slojevitih, sinestezijom prožetih filmova. Drowning by Numbers

Nije jednostavno opisati Grinavejev senzibilitet, čak iako na raspolaganju imate nebrojeno mnoštvo epiteta. Upravo prevelika i prešarolika karakterizacija mogla bi premalo o reći o osobenosti kao jednoj od najvažnijih stavki njegovog filmskog jezika. No, ta osobenost svakako korača, rame uz rame, sa širom slikom, opštim estetičkim načelima, multimedijalnim izazovima, a ponegde čak i svetskim kinematografskim standardima ili, još smelije, istorijom umetnosti. Upravo u tome bi mogla biti tajna Grinavejeve neobičnosti. Sve njegove priče su u središtu centralnih (opsesivnih) tema kojima se razni umetnici bave oduvek: ljubav, izdaja i smrt kao večni trokut Grinavejeve čežnje za romantičnim mitotvorstvom, ponegde prožeti biografsko-sizifovskim detaljima iz života umetnika i njegovih sledbenika, ljubavnika i kolega, dati su kroz niz nezamenljivo pomerenih likova koji stupaju u iste takve odnose jedni sa drugima i prema životnim izazovima. A sve je prikazano manje ili više savršenim snimateljskim redukcijama (kao na kakvoj baroknoj slici), obojano dramatičnom muzikom koja naglašava bogatstvo boja, pokreta i preokreta, kao i složenom naracijom tj. dramaturškim predumišljajem. Grinavejevi filmovi su prava sinestezija čulnih podražaja, halucinogeno-multimedijalni paradoks/sinhronicitet koji svojom interaktivnošću gotovo da insistira da aktivno učestvujete. I pun je iznenađenja- tamo gde se čini da prestaje filmski kadar i počinje teatar, zapravo ste ulovljeni u (ne)pokretu slikarskog platna, tamo gde izgleda da tragedija prerasta u apsurd, zapravo se radi o otvaranju nadrealnih dimenzija stvarnosti i percipiranja iste, tamo gde vam se učinilo da se reditelj previše zaigrao i da radnja gubi na smislu, najednom se budite u paradoksu trenutka uz prasak puške iz prvog čina koja je opalila u trećem.

Četiri odabrana filma (Drowning by Numbers, The Belly of an Architect, The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover i The Pillow Book) objedinjuju sve navedene elemente Grinavejevog manirizma, svakako otvarajući prostor za nove uvide.

Drowning by Numbers (1988) označava prekretnicu u Grinavejevom omažu izrugivanju kao osnovnom stilskom izražajnom sredstvu (preuzimanje obrazaca mock documentary-ja do tad karakterističnih za njegove filmove) kojim se naracija apsurda smešta u kontekst zločina, strasti, rodne podele uloga i tajnovitu provinciju kao maćehu svake slobode. To je priča o tri žene koje dave svoje muževe i uz pomoć lokalnog grobara prikrivaju zločin praveći od njega zabavnu igru i paradigmu (posthumnog) zavođenja.

The Belly of an Architect (1987) jasnije definiše rediteljeve buduće opsesivne teme i motive koji se razvijaju u nekim potonjim ostvarenjima, a koji su čvrsto ukorenjeni u ideji neshvaćenog genija, osebujnoj erotici na granici s lascivnim (ili jednostavno neprihvatljivim i nedozvoljenim), sveprisutnu smrt (ili smrt u najavi) i nemoguć, neuzvraćen sentiment koji ljubavnici manje među sobom dele, a više su, zapravo, osuđeni na njega. To je neobično estetična priča smeštena u arhitektoniku rimskog antičkog miljea koja predstavlja svojevrstan omaž renesasnoj lepoti ljudske povezanosti s nadahnućem i otuđenosti od realnog, životnog manifesta istog. Američki arihtiekta sa svojom ženom dolazi u Rim da pripremi izložbu u čast francuskog arhitekte koji je stvarao u Rimu, s kojim se poistovećuje do patoloških granica. U vrtlogu zavodljivog rimskog života koji se sastoji od različitih užitaka, estetskih avantura i iskušenja duha, arhitekta i njegova žena pronalaze različite putokaze koji zauvek određuju njihov dalji put.

Film The Cook, the Thief, His Wife & Her Lover (1989) zapravo je najpoznatiji film ovog reditelja koji svojim sugestivnim nazivom ukazuje na moguću tematiku. U novootvorenom restoranu čiji je vlasnik klasično sumnjiv tip, paralelno sa prenaglašenim (gradativno odbojnim) hedonizmom odvija se kontinuirano preljubništvo između njegove žene i stalnog gosta. Odjek ovog filma verovatno nije slučajan – u njemu prepoznatljivi Grinavejevi estetski fenomeni, karakterni paradoksi i tematska iščašenja poprimaju konkretan, zatovren i gotov oblik. Apsurd i patos konflika iz kojeg se rađa (erotski) eskapizam kao zamena za malopre pomenuti neuzvraćeni ljubavni slučaj uzdignuti su na viši nivo koji je u službi krimi-priče, čime ljubav postaje rekonstrukcija zločina.

The Pillow BookI na kraju, zločin i strast, izmešani u telu koji trpi i erosu koji nadograđuje, kroz estetske okvire proširene egzotikom i misticizmom istočnjačkih tradicija, još više produbljuju posthumnu dimenziju (određenog) ljubavnog slučaja u filmu The Pillow Book (1996). Glavna junakinja nasleđuje ljubav prema kaligrafiji i pisanju od svog oca. U kasnijem životu ta ljubav se pretvara u opsesiju koja je nagoni na potragu za savršenim ljubavnikom-kaligrafom. Kada napokon pronalazi muškarca koji objedinjuje te dve veštine (vođenje ljubavi i kaligrafiju) u jednoj ličnosti, shvata da njena potraga ide i korak dalje, do nutrine njenog bića koje se oslobađa i kroz pisanje i eros osvećuje očevu tragediju čija je senka prati čitavog života. Ovo je prelep Grinavejev omaž tragediji i lepoti, ženskoj snazi, japanskoj literaturi i mistici istočnjačkih ljubavnih umeća, sa prisustovom tipično grinavejsvkog ekstremizma, ali u novom ruhu.

I nakon ovoliko epiteta i opisa, čini se da kolajna od bisera koju za ovog reditelja pletu reči, još uvek lako pada na gledaočev vrat. Njenu bremenitost pojačava jedino direktno iskustvo gledanja navedenih (ili nekih drugih) filmova Pitera Grinaveja. A ukoliko kolajna postane preteška i preteća, poput omče, setimo se da je moguće da je svaka ljubav pomalo rekonstrukcija zločina, makar i onog koji učinimo sami nad sobom. I da posle, kad mrtvi prohodaju, pomično platno reprodukuje slike jedne moguće stvarnosti.

Radmila Ercegovac

 

Podeli na:

facebook twitter