Istorije u raspravi / Disputed Histories: http://www.irational.org/vahida/history/
A nation's account of it's own history as a socio-political tool for identity engineering.
Projektom Istorije u raspravi / Disputed Histories je realizovana komparativna studija i formirana je kolekcija udžbenika istorije i geografije bivših Jugoslovenskih zemalja uključujući i druge relevantne publikacije. Jedan deo prikupljenih udžbenika se nalazi u biblioteci Omladinskog centra CK13. Autorka projekta: Vahida Ramujkić (Beograd, Barselona, Bristol).
Opis projekta: Danas učenici osnovnih škola kako Srbije tako i šireg regiona ‘Bivše Jugoslavije’ izučavaju štiva istorije prilično različita od onih koje su se učile samo nešto više od par decenija unazad. I ne samo to što se te istorije razlikuju od prethodnih, kada je bila u opticaju samo jedna verzija istorije koja je svima služila kao referenca, jedna ‘istina’ koja nije mogla biti podvrgnuta preispitivanju ni poređenju, već sada istorije skorije konstituisanih država nude nepristrasnom posmatraču jednu šarolikost ‘istina’ o načinu na koji su se istorijski događaji u regionu odvijali, često upadavši u kontradikcije i inkopatibilnosti jedne s drugima. Svaka od njih, novonastalih suverenih država, izgleda da je preuzela svoje pravo da sa re-konstitucijom nacionalne države preispita i resituira svoju posebnu tačku gledišta i da verodostojnu verziju toga što se i kako u prošlosti ‘zapravo’ događalo.
U slučaju geografije stvar je mnogo jasnija i egzaktnija: trasiranje novih granica delimitira teritoriju kojoj će se posvetiti posebna pažnja u izučavanju. Ta teritorija po svoj prilici biće manje raznovrsna po topografiji, prirodnim i rudnim bogatstvima, itd.
Maternji jezici se re-normalizuju i dobijaju nove nazive. U obrazovanje se uvode novi izborni predmeti kao veronauka i građansko društvo.
Sa svim ovim procesom izmena u nastavnim programima bivših zemalja Jugoslovenske zajednice utvrđuju se razlike i produbljuju jazovi koji su bili otvoreni u konfliktnim političkim situacijama tokom 90ih i koji su i doveli do raspada Jugoslavije. Uporedna analiza novih udžbenika društvenih predmeta razotkriva nam koliko bitnu ulogu obrazovanje ima u sklopu ispunjenja novih političkih aduta - rekonstrukcije novih nacionalnih država.
Za to vreme po istim pitanjima na evropskom kontinentu odvija se jedan proces usmeren u drugom pravcu. U političkom smislu širenje i konstituisanje Evropske Unije ka federalnom modelu dolazi sa novim zahtevima za normalizacijom i utvrđenjem fundamentalnih principa među zemljama članicama, iz čega takođe proizilazi i jedna instruirana potraga za novim trans-nacionalnim, pan-evropskim identitetom koji se sada bazira na građanstvu.
U grubim crtama može se reći da smo na evropskom kontinentu već duže vremena svedoci razvoja dve oprečne tendencije: jedna teži za normalizacijom usaglasavanja različitosti prevazilaženjem nacionalnih principa i druga proistekla iz raščlanjenja federacije na nacionalne političke jedinice teži produbljivanju i potenciranju različitosti. Shodno ovim tendencijama u politici koje će se projektovati svaka na svoj način u nastavnim programima definisaće se i dve oprečne tendencije u formiranju kolektivnih identiteta stanovništva ovih političkih jedinica – dok ce se prva bazirati više na građanskom principu druga će težiti ka nacionalnom.
Ali šta to tačno znači u kontekstu pojedinca? Kako se lični identitet pojedinca vidi uslovljen ovim masivnim političkim kretanjima?
Više, manje, već je opsteprihvaćena ideja da su gradiva društvenih materija barem jednim svojim delom indoktrinirana, obojena aktuelnim državnim politikama, u kojoj i čine temeljni deo institucionalne arhitekture. U našoj kulturi prosvećenosti momenat kada mladi prirastaji polaze u osnovne škole obeležava inicijacijski ritual pristupanja u društvenu zajednicu. Ova društvena zajednica perfilisana je na taj način da funkcionise na sponi odeljenje – škola – opština - mesto/grad – region – država – svet, pri čemu posebno težište zauzima aspekt države iz koga se definišu kako inferiorne zajednice tako i odnos sa svetom. Škola ima bitan zadatak da uz proces edukacije oformi i uobliči mlade priraštaje u buduće pripadnike dotične države.
Naravno u formiranju ličnosti (kolektivnog identiteta) škola i edukativni sistem ne predstavlja jedinstven faktor, tu su porodica, komšiluk, mediji, različiti načini socijalnog udruživanja (sport, zabava…) ali po svom autoritetu škola se izdvaja po značaju od ostalih kojima je dozvoljeno da imaju više versatilan ili ambivalentan karakter.
Onda možemo se zapitati koliko je nas identitet izgrađen na našem ličnom iskustvu u praktičnom smislu i koliko je uslovljen projekcijom jednog šireg kolektivnog identiteta koji smo neprimetno poprimili u procesu socijalizacije?
Specificnije u tom pogledu možemo postaviti čitavu seriju pitanja: Na koji način prirodni a na koji društveni faktori utiču na formiranje ličnosti u određenom kontekstu? Kakvu vaznost ima teoretsko a kakvu praktično (iskustveno) znanje pri formiranju identiteta? U kakvoj vezi se nalaze prirodni (geografski) faktori sa društvenim (determinacijom jednog naroda, nacije, kulture)? Kako i sa kojim parametrima se pišu istorije jednog naroda i vezuju za određenu teritoriju? U kojoj meri istorija predstavlja nepristrasni opis minulih događaja a koliko se nalazi uslovljena svojom funkcijom koju treba da ispunjava u aktuelnom političkom kontekstu? Kojim delom se generiše i kojim inženjerira jedan kolektivni identitet (narod / nacija)? Da li je zaista neophodno uspostavljanje koncenzusa oko jedne jedine istine ili upravo obrnuto, može se smatrati da ne postoji samo jedna istina, već da se istina komponuje od različitih verzija komponovanih sa različitih tačaka gledišta. I na kraju, na koji način oficijelni istorijski tekst, formirajući jedan kolektivni identitet igra ulogu u konstrukciji našeg ličnog identiteta i okončava uslovljavajući naše privatne istorije?
